Geschiedenis ’s Gravenmoer
Sinds de herindeling in 1996 maakt ’s Gravenmoer deel uit van de gemeente Dongen. Ons dorp heeft 2.250 inwoners (2023) en is onderdeel van De Langstraat, een streek in Noord-Brabant tussen Geertruidenberg en Den Bosch. De naam is afgeleid van moer, een veengebied dat in dit geval eigendom was van de Graaf van Holland.
’s Gravenmoer wordt voor het eerst vermeld in 1293. Het is ontstaan als veenkolonie en hoorde oorspronkelijk bij het Graafschap Holland dat een gedeelte van het gebied ten zuiden van de rivier de Maas in bezit had.
In het bewuste jaar gaf graaf Floris V van Holland vijftien hoeven wilderten in den Groten Ham aan Steven van Waalwijk. In 1326 sprak men van vijftien hoeven venes, legghende in Sgraven moer. Samen met Roosendaal wordt ‘s Gravenmoer genoemd als oudste veenkolonie van Nederland. Er lag een turfvaart, die echter in de loop van de 15e eeuw verzandde, waarna in de 16e eeuw de ‘s-Gravenmoerse Vaart werd gegraven.
Geschiedenis
Van het begin af aan was ‘s Gravenmoer een schippersplaats, waar gehandeld werd in turf, stro en rijshout. Uiteindelijk kwam aan de turfwinning en later ook aan de scheepvaart een einde. In 1950 werd de haven gedempt.
Gedurende de Tachtigjarige Oorlog probeerde ons dorp aansluiting te vinden bij Brabant, het gebied dat ongeveer de huidige provincie Noord-Brabant omvatte. In werd ’s Gravenmoer echter 1734 bij Holland gevoegd, Dit was de streek in het westen van Nederland dat nu is opgedeeld in Noord- en Zuid-Holland.
In 1814, na de Franse tijd, werd ons dorp definitief bij de nieuw gevormde provincie Noord-Brabant gevoegd. Tot 1997 vormde ‘s Gravenmoer een zelfstandige gemeente, waarna het bij Dongen werd gevoegd.
’s Gravenmoer is een van de weinige plaatsen in westelijk Noord-Brabant die nog veengebied aan de oppervlakte kent, omdat ons dorp, in tegenstelling tot meer noordelijk gelegen plaatsen, niet zodanig overstroomd is dat er zich een kleilaag op het veen heeft gevormd. Daarom bleek de grond geschikt voor tuinbouw. Het slagenlandschap, volgens welk principe het veen werd ontgonnen, is hier en daar nog steeds te herkennen en een waardevol cultuurhistorisch kenmerk van ’s Gravenmoer.
Het karakteristieke langgerekte kavelpatroon wordt gekenmerkt door de sloten en de elzenhagen, die voor oeverversteviging, schaduw en brandhout zorgden. Ook op landkaarten zijn die lange stroken nog duidelijk herkenbaar.
’s Gravenmoer op zijn mooist in vogelvlucht
In ’s Gravenmoer liggen nog altijd dijkjes die eeuwenlang de grens tussen het Graafschap Holland en het Hertogdom Brabant gevormd hebben. Om deze oude grens weer zichtbaar te maken staan er eikenhouten grenspalen, met daarop het wapen van Holland en Brabant. Je vindt de palen onder andere op de Lagedijk, Hogedijk, Brouwersdijk, Kerkdijk en Dongedijk.
De grens tussen de twee provincies verviel in 1997 toen ’s Gravenmoer en Dongen werden samengevoegd tot één gemeente. De palen zijn geplaatst om de rijke historie van dit slagenlandschap zichtbaar te houden.Samen met Klein-Dongen-Vaart vormt ’s Gravenmoer de drie kernen binnen de gemeente Dongen.
